Możliwość rezygnacji z tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub wypłacania świadczenia urlopowego

Stan prawny: 
08/2003
Ostatnio bardzo gorącym tematem jest sprawa zmian w Ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która umożliwia niektórym pracodawcom rezygnację z tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub prawo do nie wypłacania świadczenia urlopowego. Sprawa jest o tyle aktualna, iż znalazła już swoje odzwierciedlenie na wokandzie sądów pracy. Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych określa zasady tworzenia przez pracodawców tegoż funduszu. I tak najogólniej rzecz ujmując, fundusz tworzą obowiązkowo, wszyscy pracodawcy zatrudniający na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników. Pracodawcy zatrudniający mniej niż 20 pracowników – wypłacają świadczenie urlopowe, choć mogą także tworzyć fundusz, przy czym najniższy odpis na fundusz świadczeń socjalnych jest równy wysokości świadczenia urlopowego. Prawdziwą rzawę wprowadziła zmiana w art. 4 Ustawy, która umożliwia, podjęcie decyzji o wielkości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych czy wielkość świadczenia urlopowego, ustalić wewnątrz zakładu pracy (w układach zbiorowych pracy lub regulaminie wynagradzania). Tak więc pracodawcy, począwszy od 1 stycznia 2003 r., których pracownicy nie są objęcie układem zbiorowym pracy mogą zawierać w regulaminie wynagradzania następujące postanowienia:
  1. o rezygnacji z tworzenia Funduszu na czas nieograniczony
  2. o rezygnacji z tworzenia Funduszu na czas określony
  3. o ustaleniu innych niż obowiązujące (37,5% przeciętnego wynagrodzenia) odpisów na Fundusz (np. 10 % przeciętnego wynagrodzenia)

Pracodawcy wypłacający świadczenie urlopowe mogą w tymże regulaminie zrezygnować z jego wypłaty lub postanowić o niższej niż obowiązująca wysokości świadczenia. Jednakże, nowy art. 4 Ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych zawiera bardzo ważny warunek, o którym pracodawcy bardzo często nie wiedzą lub o nim zapominają. Warunek ten zawarty został w art. 4 pkt 3 a sprowadza się do konieczności uzgodnienia postanowienia regulaminu wynagradzania o nie wypłacaniu świadczenia urlopowego, nie tworzeniu Funduszu lub zmniejszenia odpisu na Fundusz, z pracownikiem wybranym przez pracowników do reprezentowania ich interesów w zakresie świadczeń socjalnych. Brak wymaganego przez Ustawę uzgodnienia wprowadzonych do regulaminu wynagradzania zmian z takim reprezentantem pracowników uniemożliwia niestety pracodawcy zwolnienie go z wywiązania się z obowiązków socjalnych wobec swoich pracowników, o czym część pracodawców najwyraźniej zapomina. Najlepiej, aby taka aprobata reprezentanta interesów socjalnych pracowników została zawarta na piśmie i oczywiście przed datą, która obligowała pracodawcę do tworzenia Funduszu świadczeń socjalnych tj 1 stycznia 2003, a co najmniej przed datą obowiązkowego przekazania 75% odpisów na Fundusz, tj przed 31 maja.

Zmiany do regulaminu wynagradzania, wprowadzające ograniczenie obciążeń socjalnych pracodawcy powinny zostać także poparte czynnikiem, który zmusza pracodawcę do obniżenia świadczeń socjalnych na rzecz pracowników. Może to być trudna sytuacja finansowa zakładu, utrata płynności finansowej, zagrażającej utrzymaniu obecnego zatrudnienia, pojawienie się na rynku bardzo mocnej konkurencji, która zmusza zakład do bardzo poważnych cięć w kosztach, aby utrzymać się na rynku itp. Wszystkich pracodawców, którzy pragną skorzystać z możliwości ograniczenia świadczeń socjalnych w swojej firmie zachęcam do konsultacji z fachowcem lub do lektury Ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Piotr Szajkowski – Doradca Podatkowy w Biurze Rachunkowym INDEKS