Spółki małżeńskie do lamusa. Co zrobić, by majątku firmy nie pochłonęły podatki?

Likwidacja przedsiębiorstw prowadzonych na imię obojga małżonków, zwanych potocznie
”spółkami małżeńskimi” wynika wprost z art. 68 nowej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Małżonkowie prowadzący wspólnie przedsiębiorstwo mogą kontynuować swoją działalność na dwa sposoby, niepociągające za sobą obowiązku zapłaty podatków.

Mogą oni wnieść całe przedsiębiorstwo, czyli wszystkie jego składniki objęte remanentem do spółki prawa handlowego lub do spółki cywilnej. W takim przypadku nowopowstała spółka wstępuje we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego, prawa i obowiązki „spółki małżeńskiej”, z wyjątkiem numeru NIP, gdyż ten dotychczasowy, należy do jednego z małżonków. Brak „dziedziczenia” numeru NIP powoduje, że nowopowstała spółka będzie zobowiązana do wymiany modułu fiskalnego w posiadanych kasach fiskalnych. Numer NIP, jest wprowadzany do modułu fiskalnego tylko w momencie fiskalizacji kasy i nie ma technicznej możliwości dokonania w pamięci kasy zmian dotyczących numeru NIP podmiotu, w przypadku zmiany formy prawnej prowadzonej działalności. Po utworzeniu spółki, wspólnicy tzw. „spółki małżeńskiej” jako podatnicy nie będą zobowiązani do zwrotu odliczonych lub zwróconych im kwot, wydatkowanych na zakup kas rejestrujących, nawet, jeśli od chwili rozpoczęcia ich używania nie upłynęły trzy lata, gdyż nie nastąpiło zaprzestanie działalności ani żadna z innych przesłanek, o których mowa w § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie kas rejestrujących. Z tegoż samego powodu nie ma potrzeby zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego z remanentu likwidacyjnego, co wynika wprost z art. 24 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jednocześnie, stosownie do art. 9 ust 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli wspólnicy „spółki małżeńskiej” ponieśli w okresie ostatnich pięciu lat stratę, to, jeżeli nie rozliczyli jej do momentu wniesienia przedsiębiorstwa do spółki, to nadal zachowują to prawo. Jest to konsekwencja sukcesji generalnej określonej w art. 93 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

W kwestii amortyzowania środków trwałych, zastosowanie znajdzie art. 22g ust. 12 i 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przytoczone wyżej przepisy stanowiące o prawach i obowiązkach nowopowstałej spółki oznaczają, że wartość początkowa środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w spółce będzie taka sama, jaka jest określona w ewidencjach „spółki małżeńskiej”. A więc, nowa spółka będzie dokonywać odpisów amortyzacyjnych z uwzględnieniem dotychczasowej wysokości odpisów oraz kontynuować metodę amortyzacji przyjętą przez „spółkę małżeńską”.

Spółka, nie mająca osobowości prawnej, do której (osoby) osoba fizyczna wniosła na pokrycie udziału wkład w postaci swojego przedsiębiorstwa (art. 93 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej) wstępuje we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego – prawa i obowiązki osoby wnoszącej, co oznacza, że nie powinno być kwestionowane jej prawo do uwzględnienia w rozliczeniach VAT nadwyżki podatku naliczonego wynikającego z ostatniej deklaracji podatkowej osoby wnoszącej przedsiębiorstwo. Warunek - nowo powstała spółka musi przed wniesieniem do niej przedsiębiorstwa małżonków, zostać zarejestrowana, jako podatnik VAT.

W tym przypadku, do dotychczasowej firmy małżonków, nie ma zastosowania art. 14 ustawy o VAT, a zatem nie trzeba sporządzać spisu z natury i płacić podatku VAT od towarów, na dzień zakończenia bytu prawnego „spółki małżeńskiej”. Wynika to z faktu (potwierdzonego orzecznictwem sądowym), iż w powyższym przypadku firma nie zaprzestaje działalności na skutek likwidacji a jedynie na skutek połączenia się dwóch przedsiębiorców (zmiany formy prawnej) w nową spółkę.

W przypadku, gdy małżonkowie decydują się wnieść aportem cały majątek „spółki małżeńskiej” (całe przedsiębiorstwo) do spółki cywilnej lub spółki prawa handlowego, aport taki nie będzie podlegał opodatkowaniu VAT na podstawie zapisu w art. 6 ust 1 Ustawy o podatku od towarów usług z dnia 11 marca 2004 r. Jak wynika z powyższego wywodu, takie wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, nie wywołuje żadnych zobowiązań z tytułu podatku VAT.

Małżonkowie mogą się jednak zdecydować na inne rozwiązanie. Jedno z nich musiałby zrezygnować z prowadzenia działalności lub oboje mogliby ją kontynuować, jako osobni podatnicy.

Jeżeli małżonkowie zdecydują się na pierwsze rozwiązanie, to osobą, która będzie kontynuować działalność musi być koniecznie ta, której numer NIP był numerem identyfikacyjnym VAT „spółki małżeńskiej”.

W zakresie podatku VAT brak jest jakichkolwiek następstw, rodzących zobowiązania w tym podatku, gdyż podatnikiem VAT nadal pozostaje ta sama osoba, czyli ten ze współmałżonków, którego NIP służył, jako identyfikator dla potrzeb VAT i który składał imienną deklarację VAT, jako osoba fizyczna.

W ten sposób powstała indywidualna firma jednego ze współmałżonków będzie działać nadal, tak, jakby nic się nie zmieniło. Osoba kontynuująca działalność będzie jednak musiała zaktualizować, zarówno wpisy do ewidencji działalności gospodarczej, jak i dane w Urzędzie Statystycznym oraz dane identyfikacyjne w Urzędzie Skarbowym na druku NIP.

Jeżeli działalność zakończy współmałżonek osoby, której NIP był numerem identyfikacyjnym VAT „spółki małżeńskiej”, to w takim przypadku nastąpi likwidacja firmy i powstanie obowiązek zapłaty VAT od wszystkich jej składników majątkowych.

Zmiana działalności prowadzonej na imię obojga małżonków na działalność indywidualną jednego nich pociąga za sobą niewielkie następstwa podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych. Pierwszym z nich jest brak możliwości rozliczania straty poniesionej przez wspólników „spółki małżeńskiej” w okresie ostatnich pięciu lat przez małżonka, który zakończy prowadzenie działalności gospodarczej. Ponad wszystko dyskusyjne jest drugie następstwo, którym mógłby być obowiązek zapłaty 10% zryczałtowanego podatku dochodowego od remanentu likwidacyjnego. Przypadek takiego kontynuowania działalności „spółki małżeńskiej” przez jednego z małżonków nie został przewidziany w zwolnieniach od tego podatku przez ustawodawcę w art. 24 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Większość Urzędów Skarbowych w Polsce zwalnia jednak małżonków z zapłaty tegoż podatku, gdy jeden z małżonków kontynuuje działalność gospodarczą, przejmując cały majątek dotychczas wspólnej firmy. Wydaje się, że intencją ustawodawcy, zawartą w art. 24 ust. 3 w/w ustawy było, aby majątek będący własnością firmy, nadal służył jako źródło dochodów podatnika a przecież dla małżonków, pozostających we wspólnocie majątkowej tak właśnie jest. Niestety wyjaśnienia Ministerstwa Finansów dotyczące „przekształceń spółek małżeńskich” nie określiły jednolitego stanowiska organów skarbowych, co do opodatkowania remanentu likwidacyjnego przy rezygnacji z kontynuowania działalności przez jednego z małżonków.

W przypadku kontynuowania działalności przez obojga małżonków następstwa dla małżonka, który dotychczas nie był podatnikiem VAT, są podobne, jak w przypadku wniesienia przedsiębiorstwa do spółki cywilnej, z tym, że z pewnością nie będzie on mógł korzystać z możliwości rozliczenia nadwyżki podatku VAT. Drugi z małżonków - dotychczasowy podatnik podatku VAT będzie korzystał z pełnej sukcesji praw i obowiązków podatkowych.

Piotr Szajkowski – Doradca Podatkowy w Biurze Rachunkowym INDEKS